Mardin Roj

Göbellitepe’nin gerçek ismi ne? Nasıl Göbeklitepe oldu?

Göbellitepe’nin gerçek ismi ne? Nasıl Göbeklitepe oldu?
  • 24 Temmuz 2021

Göbeklitepe’nin asıl ismi Kürtçe Girê Miraza’dır. Bu isim bölgenin binlerce yıllık tarihini ve önemini de kendisinde barındıran Ziyaret, Muradlar Tepesi, Çare aranan tepe ve dilekler tepesi anlamlarını taşır.

 

 

 

Erken neolitik çağdan günümüze kalan Urfa’da Örencik (Xirabreş) köyündeki 12 bin yıllık arkeolojik kazı alanı Göbeklitepe olarak literatüre geçti. Bu günlerde Türkiye Kültür ve Turizm Bakanlığı bölgeye verilen bu ismi de değiştirerek var olan 12 ayrı tepe nedeniyle bölgeye 12 Tepe ismini vermeyi planlıyor.

 

 

Ancak Göbeklitepe diye adlandırılan bölgenin zaten tarihi ile özdeş bir ismi bulunuyor. Yüzyıllar boyunca henüz arkeolojik kazı başlamadan önce söz konusu tepeye giden insanlar var olan bir ağacın etrafında toplanır, dilekler diler, adaklarını ve kurbanlarını sunardı. Zaten bu yüzden buranın ismi de Kürtçe Girê Miraza olarak tarihten bu yana süre geldi. Bu ismin anlamı bölgenin tarihi ile de özdeş bir anlam taşıyor. Kürtçe Girê Miraza ismi yani Ziyaret, Muradlar Tepesi, Çare aranan tepe, dilekler tepesi gibi anlamları taşıyor. Yine arkeolojik kalıntılar sırasında ortaya çıkarılan doğum yapan kadın figürleri de burada 12 bin yıldır doğum yapamayan kadınların dilek dileyip, adak adadığı bir mekan olduğunu Kürtçe isminin de buna uygun olduğunu ortaya koyuyor.

 

 

Şeyhmus Çakırtaş İndependent Türkçe’de 2020 Haziranında kaleme aldığı yazısında Göbeklitepe’nin ismine dair şu tespitlerde bulunuyor:

 

“Yakın geçmişe kadar Gırêmıraza, yani ziyaret olarak bilinen tepe, yaşlıların anlatımlarına göre şifa aranan ve adanan adakların kesildiği yer olarak zihinlerde kalmış.

 

Toprağın uyandığı bahar mevsiminde adak adayanlar, şifa arayanlar Göbeklitepe’ye gelir, asırlık Dardağan (Teyêr, tihok) ağacının altında kurban keser, bez bağlar, dua eder, şifa ararlardı.

 

Bugün bahsedilen Dardağan ağacı artık yok. Onun yerine 50 -60 yıl önce ekilen bir meyve vermeyen dut ağacı mevcut.

 

 

Kurban kesimi, dilek ağacı kazı alanının turistik bir objeye dönmesinden dolayı ortadan kalkmış durumda.

 

Xırabreş/Örencik Köyü’nde oturan yaşlıların anlattıkları bir söylence, buranın halk arasında da görkemine denk olduğunu gösteriyor.

 

Özellikle ziyaret olarak kabul gören tepedeki ağacın altında zaman zaman beyaz bir yılan göründüğü anlatılır.

 

Yılanı bizzat gören olmasa bile Göbeklitepe’de ki anıtsal taşların hemen hemen hepsinde yılan kabartmasını görmek mümkün.

 

Bu da alanı daha bir gizemli kılıyor, yılan figürünün ne anlama geldiği konusunda merakın uyanmasına neden oluyor.

 

Şu an ki arkeolojik kayıtlara göre, ilk kez 1963 yılında, Amerikalı bir arkeologun yüzey araştırmalarıyla kayıtlara geçen Göbeklitepe, Xirabreş/Örencik olarak bilinen köyün sınırları içinde bulunuyor.

 

Köyün isminin eskiden beri, ören yeri yani xırabe, terk edilmiş yer olarak kullanıldığı, sonradan bölge köylerine Türkçe isim verildiğinde Örencik olarak belirlendiği biliniyor.

 

 

Kazı alanına ise çoğunlukla Ziyaret/Gırê Mıraza ya da son yıllarda tepenin göbeği andırması nedeniyle Göbekli ismi kullanılıyor.

 

 

Kazı ekibinin Göbekli’den yola çıkarak buraya Göbeklitepe dediği de biliniyor.

 

 

Kürtçe’de Xirabe kelimesi çoğunlukla terk edilmiş yerler için kullanılır. Sadece Urfa il sınırları içinde en az on yerleşim yerinde Xirabe adına rastlamak mümkündür.

 

 

Köyün Kürtçe ismi, alanın çok eski devirlerden kaldığı dikkate alınarak verildiğini söyleyebiliriz. ”

 

 

BU KONUYU SOSYAL MEDYA HESAPLARINDA PAYLAŞ
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ